Tôi nói: Nếu anh dạy học trò chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, lớp trẻ sẽ làm như anh dạy
1. Anh sôi nổi hưởng ứng. 2. Tôi hơi bất thần về câu trả lời của anh, tuy thật lòng nhưng sao mà đau xót quá! Tôi nói: Anh chọn con đường “văn hóa” trong lúc văn hóa đang suy đồi vì sự xâm lược của văn hóa Mỹ, tôi nghĩ đó là một chọn lựa có ý nghĩa của người trí thức. Anh nhìn tôi rất lâu, rồi chậm rãi nói: hiện nay tôi chỉ muốn làm một nhà “văn hóa” thôi. Sau vài câu chuyện hàn huyên qua nhiều năm xa vắng, tôi ngỏ ý mời anh tiếp kiến dự cách mạng với tư cách là người trí thức yêu nước, phản đối chính sách “tố cộng, diệt cộng” của chính quyền Sài Gòn.
Tôi có người thầy học từ những ngày còn là Học sinh - giáo sư Nguyễn Văn Kiết.
Thư rất ngắn: “Thân gởi em X! Thư em nhắc tôi một kỷ niệm cũ, mà sao lời thư của em dễ thương quá! Chúc em mạnh”… Cho đến nay, thầy tôi, bạn tôi đều đã đi xa, nhưng cái đáng quý của họ chính là sự chọn lựa, dù có lúc khó khăn, nhưng luôn là sự chọn lọc đúng.
Chúng sẽ trở nên lực lượng xung kích chống lại chế độ lệ thuộc Mỹ hiện nay. Anh lặng lẽ nghe tôi, mắt đăm đăm, xa xôi trong suy tư… Tôi hiểu rằng trong anh đang có cuộc tranh đấu gay gắt giữa một bên là lý tưởng, hoài bão một thời chúng tôi đã cùng nhau sôi nổi dự cách mạng Tháng Tám 1945 và một bên là tình cảnh ngày nay - nói như nhà văn Nam Cao, “sống mòn” dưới đe dọa chết người của bộ máy đàn áp khủng khiếp dưới chế độ Sài Gòn.
Những năm đầu chống Mỹ, tôi được cắt cử đảm trách chi bộ giáo dục ở thành thị Mỹ Tho. Thật bất thần! Cơ quan tôi đóng xa nơi thầy đang ở, cũng trong vùng phóng thích, tôi mừng quá, thức suốt đêm viết cho thầy một lá thư.
Anh đang soạn giáo án cho tiết dạy ngày hôm sau. Ít lâu sau, tôi nhận được thư của thầy. Ở Sài Gòn tôi có người bạn thân, cũng là đay đả, đã cùng tôi tham dự Học sinh Cứu quốc những năm đầu Nam bộ kháng chiến.
Thầy nói chậm rãi, chân thành… như trò chuyện với những người bạn tri kỷ, dù chúng tôi là những học sinh nhỏ của thầy: - Thầy giác ngộ lý tưởng từng lớp chủ tức thị qua các đội viên song song là những nhà hiền triết của phong trào cách mệnh.
Thành thử các em cứ xem thầy như một thiện cảm viên là được rồi. Tới chừng đó, dẫu muốn anh cũng không thể đứng ngoài chính trị được! Vì bởi văn hóa nào mà không mang nội hàm chính trị? Mấy năm sau, khi chiến trường dân tộc giải phóng Miền Nam Việt Nam ra đời, tôi được tin anh đã ra vùng phóng thích và đang lãnh đạo ngành giáo dục cách mệnh ở một địa phương… Những nhà giáo chúng tôi đã từng có lúc ở ngã ba đường như thế, phải đứng trước những chọn lựa có quan hệ đến cả thế cục mình và hầu hết chúng tôi đã có chọn lựa đúng, đã đi đến cùng, xáp với sự chọn lựa của mình.
Nhưng hơn 10 năm đã qua các em lại gặp thầy ngay ở chiến khu, giữa rừng bom đạn dày đặc của quân địch…! Mười năm phải chăng thời kì đủ cho một chọn lọc xác thực và quả cảm? Chắc không phải nguyên tố thời kì đã quyết định cho một chọn lựa, như thầy đã dạy chúng em - khí phách và bản lĩnh Việt Nam đã giúp chúng ta làm được…”. Thầy tốt nghiệp khoa Văn và khoa Triết ở Đại học Sorbonne, Pháp, từ những năm đầu thế kỷ XX; rồi về dạy học ở Cần Thơ, Mỹ Tho.
Thầy không thể xông pha được như các em; lại càng khó thích ứng với cuộc sống kham khổ ở bưng biền. Vì lẽ đó Trường Nguyễn Công Trứ bị địch đưa vào sổ đen: “Một ngôi trường Việt Cộng” ở giữa thị thành.
Tôi đến thăm thầy và yêu cầu thầy tham dự hoạt động cách mạng, vì trong giảng dạy, thầy thường dẫn tư tưởng của Marx, Engels, Lênin… Thầy tiếp chúng tôi trong ngôi nhà riêng dành cho những nhà giáo lão thành.
Trường Trung học tư thục Nguyễn Công Trứ. Năm 1957 tôi bị địch truy bắt, phải tạm lánh lên Sài Gòn, vừa dạy học vừa hoạt động cách mệnh. Năm 1954 tôi dạy học ở Tiền Giang, vừa là giám đốc Trường Trung học dân lập Nguyễn Công Trứ - ở thị thành Mỹ Tho.
Chân lý mang tính khoa học đó đã là lẽ sống ý thức của thầy. Ngôi trường quy tụ những anh chị em cha yêu nước, chống lại chính sách “Tố cộng, diệt cộng” của chính quyền Ngô Đình Diệm, một chính quyền phát xít, gia đình trị, sản phẩm của chủ nghĩa thực dân mới kiểu Mỹ nhằm phá hoại hiệp nghị Genève, chia cắt lâu dài giang san. Nhưng sức khỏe của thầy từ nhỏ đã xấu, nay càng kém.
Thầy không xứng với tiêu chuẩn người đảng viên cộng sản đâu! …Bẵng đi hơn 10 năm kể từ ngày tôi thoát ly gia đình vào hẳn vùng giải phóng công tác; bỗng một hôm ngồi nghe Đài phát thanh giải phóng, tôi được tin thầy, Giáo sư Nguyễn Văn Kiết, là Phó chủ tịch Liên minh các Lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Việt Nam, Phó chủ tịch Chính phủ cách mệnh trợ thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam, đảm trách Bộ Giáo dục và Thanh niên.
Nhưng nội hàm “văn hóa” của cái nghề dạy học của chúng ta hiện nay là gì? Phải chăng chúng ta cần nhất quyết đưa vào bài giảng chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, khơi dậy nét đẹp văn hóa Việt Nam trong tâm hồn con nít, con em của chúng ta trên ghế nhà trường vùng địch chiếm, để đánh bạt những nọc độc của thứ “văn hóa” không đáng gọi là văn hóa? - Đúng vậy! Làm văn hóa thì phải như vậy. Tôi đến thăm anh ở ngôi nhà nhỏ gần chợ Thái Bình (quận 1).
Tôi không còn nhớ nguyên văn vì thời gian qua đã quá lâu, nhưng những ý chính thì tôi chẳng thể nào quên: “Thưa thầy! Ngày xưa thầy tâm can với các em là sức khỏe của thầy không kham nổi cuộc sống gian lao, khó nhọc ở chiến khu, mặc dầu thầy chọn chân lý là chủ nghĩa xã hội qua luận điểm khoa thuyết phục của chủ nghĩa Marx – Engels - Lênin.
Lúc đó địch chắc sẽ không để yên cho người đã dạy cho lớp thanh thiếu niên Việt Nam tư tưởng chống lại chúng. Không muốn dấn thân vào chính trị.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét