Tôi chạm tay vào thành cỗ áo, trong đầu vẫn hiện lên hình ảnh Bác Văn khi còn sống
Ảnh: tuổi xanh Lại gặp “cán bộ” Sáng 13 tháng 10, tôi tháp tùng song đường đi viếng Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Nhờ có tới hai “chế độ” ưu đãi như vậy nên ba chúng tôi mau chóng lọt vào sân trước của Nhà Tang lễ.
Nhiều người trong họ đã làm không nghỉ mười mấy tiếng đồng hồ, và vẫn giữ nghiêm lễ thức đến phút rốt cuộc. Buổi chiều tôi làm việc trong thấp thỏm, vì đại diện (còn đi lại khá vững) của Việt Nam Giải phóng quân là Đại tá Kim Sơn quyết định vào viếng Bác Văn. Tôi được gặp lại một người rất thân thuộc với Đại tướng: Đại tá Hoàng Minh Phương, từng gắn bó với Bác Văn trong những thời khắc của những “Quyết định khó khăn nhất” (tôi dùng số nhiều).
Vào sân Nhà tang lễ khá lâu, họ mới tụ hợp được “đội hình” vào viếng người chỉ huy trước hết, cũng là chỉ huy vô thượng của họ, kể từ bước khởi đầu Việt Nam phóng thích quân, giữa 1945, mãi cho tới bữa nay.
Khoảng 6h40 tối, tôi bắt đầu tìm cách vượt qua hàng rào công an để vào Nhà tang lễ. Ra đến ngoài, tôi sững người vì vài trăm người còn đứng vòng trong vòng ngoài ở lối vào, trong hẫng hụt.
Tôi chưa từng nghe tiếng nhạc hiếu như trong Tang lễ này. Lúc này nó đốn gồm những bà con xa – các anh chị con Bác Giáp có trăm ngàn việc phải làm, và cũng đã quá mệt sau hơn một tuần “tang gia bối rối”.
Đến với ông vào khoảnh khắc cuối trước khi ông “về đất” có rất nhiều dân nghèo tỉnh thành, hoặc dân cày, công nhân. Tôi đứng cạnh hai thân, ngắm các chính khách, cả đã về hưu và người còn đương chức, xếp thành hàng chờ vào viếng.
Ngay ngáy vì ông Kim Sơn trên thực tế vừa sang trọng hai đợt phẫu thuật do trọng bệnh, nên cái sự “đi lại khá vững vàng” của ông thực ra là một phạm trù thuộc về ý chí. Đợi vào nhà tang lễ viếng Đại tướng hôm 12/10. Một lần nữa các sĩ quan công an và quân nhân bên trong Nhà tang lễ cũng lại để tôi đi qua – họ có một khả năng nhớ mặt tiệt, một thứ khiếu nghe đâu thuần Việt, kẻ từng lang thang hải ngoại như tôi thầm nhận thấy.
Sau đó họ lại gọi điện báo tôi chỉ phải trực từ 7h tối đến 12h đêm. Tôi diễn tả với ba công an viên tuần tự gặp trên đường ở “vòng ngoài”, cả ba vị này, không hẹn mà nên, chỉ nhìn thẳng vào mắt tôi, rồi cho đi vượt lên đoàn người mà không phải xếp hàng. Một số người không còn dép, chúng đã mất khi chủ chúng bước thấp bước cao, lao đi trong những sóng người.
Họ nhìn chúng tôi, tuyệt vọng, có phần cầu cứu. Quen tác phong lính (dù ra quân đã lâu) tôi chỉ nói “vâng”. Có cả những người mặc trang phục kiểu đạo Cao Đài, bên những cậu trai mặc áo phông in hình tướng Giáp, đi ngửa mặt lên trời, cố giấu khuôn mặt dầm dề nước mắt… Tiếng khóc nghẹn ngào hơn khi đêm về khuya.
Thất vọng phần vì dòng người trôi nhanh quá, người Việt, vốn hay đà đận, không hiểu vì sao xếp hàng ngần ấy tiếng đồng hồ lại chỉ được dừng trước linh cữu của bác trong phút chốc, rồi bị trôi đi. Mẹ tôi đúng, vì gia quyến vừa vào viếng xong, nên chúng tôi cũng được viếng Bác Văn ngay. Bác Giáp có lẽ là người nghèo nhất trong số những chính khách mà tôi biết (thời Cụ Hồ không có khái niệm chính khách).
Ông Hoàng Minh Phương có lẽ là một trong những người hiểu Bác Văn nhất: ông từng là trợ lý lâu năm của Bác, cho tới khi trở nên một người chỉ huy chiến trận rất có uy tín trong một cuộc chiến sau hai cuộc chiến tranh Đông Dương.
Không lẽ Bác đã mất thật rồi ư? Chúng tôi cúi chào, hiểu rằng số tình cờ xếp đặt chúng tôi được đứng bên linh cữu Bác Văn lâu hơn họ, và chúng tôi sẽ cố xứng đáng với họ, với Đồng bào mình.
Dưới những sợi tóc loăn xoăn là những gương mặt giông giống nhau, méo đi trong khổ đau.
Còn các đồng đội khác của ông thì “tan tác” trong đám đông người đi viếng. Những cựu chiến binh và sĩ quan còn tại ngũ cố đi đều, giơ tay chào kiểu nhà binh khi đi qua trước linh cữu, một số người đeo quân hàm cao cấp… Đã lâu lắm rồi tôi mới chứng kiến một cuộc biểu dương lực lượng tuyệt trần của công – nông – binh – sĩ – thương, thực sự mô tả “lòng dân”.
Một đặc ân làm tôi hơi hổ ngươi, vì những tấm lưng còng, những mái tóc bạc, và những bóng hình thấp nhỏ của những em bé, những người tàn tật, những chiếc xe đẩy… vẫn lấp ló trong hàng người dày đặc trong đêm.
Vâng, tôi không nghĩ rằng Đại tướng đã “mất”: với tôi, ông đang bắt đầu một chuyến đi xa. Những nhà sư lầm rầm nguyện cầu, đi bên cạnh những cô gái Hà Thành ăn mặc đài các, khóc thút thít như đứa trẻ.
Ai đó chừng như vừa tan buổi chợ về, dúi quang gánh vào đâu đó rồi tất tưởi vào hàng, cố “đi thăm” Bác Giáp lần cuối. Một cảm giác kỳ lạ: những gì “Việt” nhất tôi được cảm thấy, là trong đám tang này. Mẹ tôi nói bà muốn vào chỗ họ hàng. Trừ một bà tầm tuổi các mệnh phụ của Ballzac, ngực độn cứng, có phong thái của một “ngôi sao” hơn là đi viếng.
Ngoài bộ xống áo màu tối, tôi không có một giấy má gì chứng thực mình là họ hàng bác Giáp. Hàng vạn người dân từ khắp nơi đổ về xếp tới hàng mười kéo dài 3-4km qua các phố Hàng Chuối, Phạm Đình Hổ rồi quay ngược trở lại qua phố Hàn Thuyên tới Trần Thái Tông. Tôi rất kính trọng Đại tá Hoàng Minh Phương vì cách tư duy mạch lạc của ông – một phong cách tư duy giống của Đại tướng Giáp, và giống tướng Hồng Sơn (một danh tướng tôi biết khá rõ, mới mất gần đây thôi).
Nhiều người Hà Nội rồi cũng quyết định đi về nhà, còn những ai từ những địa phương khác chắc “màn trờ chiếu đất”, đợi sáng… Chùa rách phật vàng Sáng nay tôi đi trên phố, thấy những dòng người tăng tả mưu sinh.
Các sĩ quan công an và lính nhìn tôi, không ai hỏi. Bố tôi, theo phong cách nhà binh, nói chờ đến lúc người ta thông tin gia quyến Đại tướng vào viếng thì mình hẵng vào. Tôi xăm xăm đi trước, mẹ tôi theo sau, cha tôi đi sau cùng – ông vốn quen làm theo mệnh lệnh. Khi nhạc chuyển sang những tiếng trống đều đều, thì dòng người như tĩnh tâm hơn, có dịp chú ý đến những người đi bên cạnh mình: có người già nào cần đỡ, có em bé nào cần bế đỡ vài phút vì cha, hoặc mẹ chúng như sắp lả đi… Những “giọt mưa sa” In vào mắt tôi là những khuôn mặt đàn bà tầm 30 – 40 tuổi, thường với vẻ mặt của đồng bằng Bắc Bộ.
Dù hơi “oán” Ban tổ chức vì đã đẩy dòng người đi quá nhanh, tôi thực thụ bất ngờ trước cách tổ chức trang nghiêm và thật chu đáo của Lễ tang Bác Giáp. Trong mất mát chung, người Việt chúng tôi như gần nhau hơn. Từ sau 10h, Ban tổ chức liên tiếp thông tin sắp hết giờ vào viếng, trong khi các cán bộ đứng gần chúng tôi bảo nhau: chắc khó kết thúc vào 12h đêm… Nhưng mọi sự rồi cũng kết được đúng dự kiến.
Đang bước nhanh trên lối ra, chợt nghe: “Anh để bọn tôi đưa về nhà nhé”, một người lái xe trực đêm của Ban tổ chức nại.
Chúng tôi lưu lại trong gian đại sảnh của Nhà tang lễ không lâu. Phía trên kia là linh cữu của Bác Giáp, đối diện với dòng người cuồn cuộn tuôn chảy. , Và những người nhà đã khuất bóng trước. Họ chỉ có vài giây để nhìn về phía linh cữu, vái di ảnh của Bác, rồi bị đám đông đấy đi qua mặt hàng rào, là “gia đình” của Bác Giáp. Có đoạn bính boong như tiếng chuông, làm bật lên những tiếng khóc đớn đau ít thấy, những tiếng khóc một người nhà thuộc nhất, kính yêu nhất.
Và đến đón ông đi, chắc vẫn là những người đồng chí: Hoàng Văn Thái, Lê Trọng Tấn, Cao Văn Khánh, Nguyễn Hữu An. Đồng bào tôi Tôi mau chóng đứng vào hàng ngang, của “họ hàng” Bác Giáp.
Các anh chị trong họ thông báo tôi phải vào trực bên linh cữu từ 12h đêm 12 đến 6h rạng sáng ngày 13. Suốt đời, ông luôn xa lạ với sở hữu vật chất. Nhưng đời vàng dù đã mất đi đi chăng nữa, thì bác Giáp, bằng lễ tang của Người, như nhắc tôi: đừng lo, vẫn còn những “tấm lòng vàng” của đồng bào mình.
Mẹ tôi là một người nhà của phu nhân Đại tướng, còn cha tôi là một cán bộ Tiền Khởi nghĩa. Thập thò những trí thức, nghệ sĩ, nổi trội lên giữa những “phó thường dân” vì dáng đi cố giữ vẻ khoan thai. Đến giờ tôi vẫn nổi da gà khi những tiếng khóc ấy lại vẳng bên tai: ai oán, có phần vô vọng, cố nén lại mà vẫn trào ra.
Tôi là người quen dùng và thích chữ ‘cán bộ” hơn chữ “chính khách”, nên nhận thấy họ (các thành viên của bộ máy công tác Đảng, các nhà lập pháp và các thành viên của chính phủ) lúc đó có vẻ “cán bộ” hơn.
Ông bắt đầu đi từ 1h chiều, và mặc dù được người dân liên tiếp nhường chỗ, nhưng phải ba tiếng sau mới vào được Nhà tang lễ. Tôi đi sau cùng, hướng lên phía ảnh Bác Văn, thầm nhắc lại một câu tôi thường tâm nguyện từ trước: “Cháu sẽ làm đúng lời Bác dặn”. Vừa yên tâm vì ông Kim Sơn báo đã về đến nhà, khoảng 5h chiều, chuông điện thoại lại réo.
Tuy nhiên tai tôi nghe thế nào đó, nên tưởng mình (hậu duệ) sẽ viếng sau nên quay người đi về hướng họ hàng, làm một anh lớn phải đẩy tôi theo hướng ngược lại. Cả giọng khản đặc của nhà tổ chức ở trên loa cũng có gì trìu mến.
Họ không muốn tin là không còn cơ hội được vào viếng Bác Giáp. Người ta nói ông là người “Mohicant rút cục” của “thế hệ vàng” (điển cố “Mohican rút cục” dùng chỉ người cuối cùng của một bộ tộc thiểu số, hoặc một trào lưu cách mệnh, ở đây chỉ các nhà cách mạng của thế kỷ XX).
Trong khoảng 5h đồng hồ, có nhẽ khoàng vài nghìn người đã đi qua trước mặt chúng tôi. Chợt mong trời mưa, vì bỗng nước mắt tràn đầy, nhớ hàng giờ đứng trong Lễ tang Bác Giáp, liên tiếp cúi chào, tri ân đồng bào mình. Phần lớn trong họ ăn mặc khá lam lũ. Lúc đó tôi chưa biết rồi họ sẽ làm nhiệm vụ từ mờ sáng tới canh khuya, chắc chỉ có vài ngụm nước chiêu miếng bánh khô.
Mọi người như cảm thấy có chút may (lẫn áy náy vì đã may hơn người kẹt ở ngoài), vì đã kịp vào viếng Bác Giáp.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét